Các bước chuẩn bị giúp bé học giỏi Toán

Giỏi Toán thường được hiểu là đếm các số càng lên cao càng tốt, làm được các phép tính khó với thời gian càng nhanh càng tốt. Trong khi mục đích học Toán không phải chỉ có thế.
Theo phương pháp Montessori, chuẩn bị gián tiếp ngay từ nhỏ cho Toán học (từ 0 tuổi trở đi) cũng quan trọng không kém việc trực tiếp học Toán. Trẻ không học để ganh đua với một cái máy tính. Toán học không phải chỉ là các phép toán mà là các nguyên tắc toán học được áp dụng trong đời sống hàng ngày với trẻ mầm non, đó mới là bản chất quan trọng của Toán học. Và thật may là điều này thì tất cả bố mẹ đều có thể làm được một cách dễ dàng ở nhà, không tốn kém, chỉ cần có thời gian cho con.
Có thể giúp bé làm quen với toán từ những trò chơi đơn giản mỗi ngày. Ảnh minh họa: MT. 
Nguyên tắc tối quan trọng là chỉ làm một việc một lúc, làm từ đầu đến cuối giống như giải một bài toán sau này. Không bao giờ được đang chơi xếp hình lại bỏ đó chuyển sang chơi xâu hạt. Nếu không hoàn thành được những việc nhỏ sau này lớn trẻ khó mà tập trung làm được những việc mất nhiều thời gian hơn, đơn giản nhất là ngồi tập trung nghe cô được hết một tiết học khi vào lớp một. Nói như thế không có nghĩa là khi con chán chơi xếp hình thì cứ bắt con ngồi xếp. Khi bé không muốn xếp hình, hướng dẫn con xếp vào hộp, cất đi, xong mới lấy hoạt động xâu hạt ra làm.
Rèn cho trẻ tính kiên nhẫn, tự giải quyết các vấn đề từ dễ đến khó theo độ tuổi, không hơi tí đi nhờ người giúp vì nghĩ khó quá mình không làm được. Điều này rất khó với các bậc cha mẹ, những người quen nghĩ càng giúp con nhiều là càng thương con. Hãy nói với bé “Con thử suy nghĩ xem sao?”, “Mình phải làm sao bây giờ nhỉ?” hay “Chuyện gì sẽ xảy ra nếu con làm a hay b?”.
Tập cho trẻ có thói quen tư duy chính xác, bắt đầu bằng luôn gọi đúng tên mọi vật, sự việc, cảm xúc... Mưa rơi có thể là mưa tí tách, mưa xối xả, mưa lất phất... Sấm là sấm chứ không phải ông đùng. Hãy nói “Đúng 7h mình sẽ đi học con nhé”, thay vì “Nhanh lên nào muộn giờ của mẹ bây giờ”, “Con được xem nửa tiếng vô tuyến mỗi ngày và khi chuông reo là hết giờ", thay vì “Hết giờ xem rồi tắt ngay đi”.
Tập cho con tư duy logic. Khi bày bàn ăn nói “Con đếm xem nhà mình có bao nhiêu người, bao nhiêu người thì cần bấy nhiêu bát”. Ngoài ra còn có rất nhiều trò chơi bố mẹ có thể chơi trước khi đi ngủ với con. Đơn giản nhất là đưa ra hai lựa chọn để con chọn một “Con cá sống dưới nước hay trên bờ?”, “Ông mặt trời màu xanh hay màu đỏ?”... sau khó dần lên bằng việc bé phải tự nghĩ ra câu trả lời “Chim bay, cò bay, lợn có bay không nào?”, “Không?”, “Tại sao lợn lại không biết bay?”, “Vì nó không có cánh” là câu trả lời bạn đang chờ. Tùy theo tuổi bạn có thể hỏi dài hơi “Thế lợn có gì?”, “Lợn có chân”, "Chân để làm gì?", "Chân để đi", “Chân của lợn có biết chạy không?”, “Có”, “Lợn có mấy chân?” và để con đếm trong một bức tranh minh họa.
Giúp con học tính trật tự, đầu tiên mình làm a, sau đó đến b, sau đó c... để giúp con hiểu mọi việc được kết nối ra sao, giống như trật tự từng bước khi giải toán. Trẻ rất thích nghe các câu chuyện, xem clip về chính mình hồi bé. Bạn có thể kể, mẹ mang bầu con 9 tháng, bác sĩ bế con ra, tất cả mọi người đến thăm con, rồi 6 tháng con mọc hai cái răng đầu tiên... làm cho con album ảnh để con tự xem và tự đọc, tự kể về mình. Điều này áp dụng được với mọi người trong gia đình, mọi hoạt động bé làm hàng ngày như chuẩn bị ba lô đi học, chải răng...
Nếu bố mẹ có thời gian tự làm các cuốn sách nhỏ như vậy cho con học về bất cứ chủ đề nào bé chưa biết. Sau này bé sẽ rất dễ dàng học trật tự và các số thứ tự, thứ nhất, thứ hai, thứ ba, giờ trong ngày, ngày trong tuần, tháng trong năm, các mùa nối tiếp nhau trong năm thế nào... các trật tự hữu hình và vô hình.
Giúp con hiểu mối liên hệ nguyên nhân kết quả, chẳng hạn con không bê đồ bằng hai tay: đổ, vỡ. Con không đi cẩn thận: ngã. Con không ăn tối: đói... Như thế không phải là ác mà là để giúp con hiểu mọi hành động của mình đều dẫn đến một kết quả nhất định, có thể kết quả không như con mong muốn nhưng chính con đã chọn quyết định đó. Giống như khi làm toán. Không tư duy đúng thì kết quả sẽ sai. Tuy nhiên phải giúp con nhìn nhận rằng sai không phải là cái gì đó trầm trọng, chỉ là ngược lại với đúng. Trẻ cũng cần biết về sự đối lập, có to mới có nhỏ, có thừa mới có thiếu, có rộng mới có chật. Nếu hiểu được điều đó trẻ sẽ tự muốn làm đúng, và cùng lúc không sợ sai, dám nghĩ dám làm.
Đừng bao giờ phạt trẻ nếu trẻ không làm đúng hay đạt được kết quả như bạn muốn. Không em bé nào cố tình làm sai cả, mà chỉ là năng lực của bé tại thời điểm đó chưa làm được việc đó. Có thể do yêu cầu của bạn quá cao, có thể bé mệt không tập trung. Nguy hiểm hơn, khi phản ứng tiêu cực như thế sẽ làm cho bé luôn sợ hãi dẫn đến không dám thử những điều mới lạ sau này.
Tập thói quen tư duy, xử lý thông tin trước khi hành động. Đừng để trẻ thử đúng sai rồi rút ra kết luận. Ngay từ bé luôn làm mẫu cho bé các hoạt động một cách chính xác, làm mẫu thì phải chuẩn, sau khi hướng dẫn bé làm chưa đúng thì lần sau làm mẫu lại chứ không nhảy vào sửa khi con đang làm việc, bất cứ việc gì từ nhỏ đến lớn.
Hãy giúp con so sánh mọi thứ có thể, màu xanh nào đậm hơn, bông hoa nào nhiều cánh hơn, tòa nhà nào cao hơn, bộ lego nào khó hơn, cái xe nào chạy nhanh hơn, câu chuyện nào dài hơn, phòng nào trong nhà rộng hơn, con cá nào to hơn... sau đó đến so sánh hơn nhất. So sánh giúp trẻ hiểu bản chất sự việc, giúp rèn khả năng quan sát, tư duy, ra quyết định. Đó chính là áp dụng toán học vào cuộc sống một cách đơn giản.
Giúp trẻ học cộng trừ nhân chia theo đúng bản chất. Ví dụ của phép cộng: mỗi ngày con ăn một hộp sữa chua, cả tuần con ăn mấy hộp? Phép nhân: Một tuần con ăn 7 hộp sữa chua, vậy hai tuần con ăn bao nhiêu hộp. Để trẻ cộng 7 với 7, vì phép nhân chính là phép cộng đặc biệt mà thôi. Phép trừ: Con mua 7 hộp sữa chua, hôm nay là thứ 3, con đã ăn mất một hộp, trong tủ lạnh còn mấy hộp? Phép chia: Con mua 7 hộp sữa chua, có 7 ngày trong tuần, mỗi ngày con ăn mấy hộp? Và đương nhiên, đừng bảo trẻ mầm non cộng nhẩm, hãy giữ lại vỏ sữa chua, rửa sạch làm đồ dùng học toán. Nếu làm được cộng thì làm được nhân, làm được trừ thì làm được chia. Rất đơn giản và dễ hiểu. Và nếu các bố mẹ thầy cô làm được những điều tưởng như nhỏ nhặt trên đây em bé nào cũng sẽ mê toán vì toán học khi hiểu được bản chất lại trở thành đơn giản.
Lê Mai Hương
Nhà giáo Montessori

Bé hiếu động, coi chừng mắc tăng động giảm chú ý

Vợ chồng chị Hoa ăn xong, đứng dậy và thu dọn bàn, chỉ để lại bát cơm đang ăn dở cho Bin vì ngán cảnh phải quát cậu con vừa ăn vừa nghịch.
Bin vừa xúc cơm vừa đung đưa ghế. Chiếc ghế đổ rầm xuống đất. Cậu bé 5 tuổi đứng dậy mắm môi mắm lợi đá chân cho ghế lăn thêm mấy vòng. Chị Hoa quát: "Con dừng lại ngay, mẹ cho ăn đòn bây giờ". Bin tảng lờ, thậm chí còn đập muỗng vào ghế. Trong lúc mải "trừng trị" cái ghế, bé va người vào bàn khiến bát cơm đổ, canh lênh láng trên bàn. Mẹ bực quá, cầm cây đũa nấu ăn đánh vào mông con. Đó là chuyện thường ngày ở nhà chị Hoa (quận 5, TP HCM).

Trẻ hiếu động thái quá có thể mắc chứng tăng động giảm chú ý. Ảnh: pitterpatter
Vợ chồng chị Hoa nhiều lần cãi nhau vì tính hiếu động, nghịch ngợm nhưng cũng rất lì lợm của cậu con đầu lòng. Không có món đồ chơi nào của Bin có tuổi thọ quá một ngày. Cậu bé xem quảng cáo trên tivi xong cũng bắt chước đi từ lầu 2 xuống lầu 1 bằng đường... tay vịn cầu thang. Nhiều khi, chị Hoa có cảm giác con chẳng sợ cái gì. Ở lớp, cô giáo thường xuyên phàn nàn Bin không tập trung lúc học, không nghe lời cô, hay gây mất trật tự, bị bạn tẩy chay không thèm chơi chung…
Mỗi lần nghe vợ than thở không hiểu cậu nhóc giống ai mà nghịch thế, thì anh Luận lại cười khà khà cho rằng bé nhận được hết gen của bố. Hồi còn nhỏ, anh Luận nổi tiếng nghịch nhất xóm, hầu như ngày nào cũng bị ăn đòn vì tội phá phách trong nhà ngoài ngõ. Mới đây nghe lời khuyên của một người bạn là bác sĩ nhi, chị Hoa đưa Bin đi khám tâm lý và phát hiện ra bé bị mắc chứng tăng động giảm chú ý (ADHD - Attention-deficit hyperactivity disorder).
Theo các chuyên gia tâm lý, đa số phụ huynh không nghĩ là bé bị bệnh thật sự, cần phải được đưa đến khám và điều trị sớm, mà chỉ cho là bé hiếu động quá mức mà thôi. Thật sự không ít trẻ bị tăng động, giảm chú ý có chỉ số thông minh cao, nhưng kết quả học tập không tốt do trẻ kém chú ý, bất cẩn và hay quên.
Tăng động giảm chú ý là một trong những rối loạn phát triển thường gặp nhất ở trẻ em, với tỷ lệ mắc bệnh 3-17,6% tùy theo từng quốc gia, bệnh nhân nam nhiều gấp 3 lần nữ. Đó là những hành vi hiếu động thái quá như bồn chồn, vặn vẹo, hay chạy nhảy leo trèo, không thể ngồi yên, nói quá nhiều, vội trả lời trước khi chấm dứt câu hỏi, không kiên nhẫn chờ đến lượt mình, ngắt lời, quấy nhiễu người khác. Hành vi hiếu động có thể đơn thuần và hoặc đi kèm sự suy giảm khả năng chú ý, ví dụ lỗi bất cẩn, không lắng nghe, duy trì chú ý kém, không theo hướng dẫn, chần chừ, xao lãng, mất đồ vật, hay quên.
Trẻ mắc ADHD được chia theo 3 loại là rối loạn phối hợp tăng động và giảm chú ý; rối loạn trội về giảm chú ý; rối loạn trội về tăng động/ xung động. Trẻ ở dạng kém chú ý có tỷ lệ thấp hơn so với dạng rối loạn phối hợp vừa tăng động/ xung động và giảm chú ý.
Các chuyên gia khuyên khi trẻ có nhiều hơn 6 triệu chứng ở mỗi nhóm với thời gian kéo dài trên 6 tháng, thể hiện ở ít nhất hai môi trường trong và ngoài gia đình (như trường học, xã hội), phụ huynh hãy đưa trẻ đến các bệnh viện chuyên khoa tâm thần kinh - nhi để được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả nhất. Chẩn đoán là sự tổng hợp của các đánh giá thông tin từ cha mẹ, người chăm sóc trẻ, nhà trường, bản thân trẻ, trắc nghiệm IQ, khả năng chú ý, phát triển tâm thần, thể chất…
Tăng động giảm chú ý khởi phát trước 7 tuổi. Có đến 65% trẻ bị ADHD tiếp tục trải qua rối loạn này ở thời kỳ trưởng thành. Nếu phát hiện bệnh muộn thì khả năng chữa khỏi là vô cùng khó khăn. Các triệu chứng về lâu dài thường ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng học tập của trẻ, gây khó khăn trong tất cả các lãnh vực cuộc sống như quan hệ gia đình - xã hội,  thất bại trong nghề nghiệp, nghiện ngập, phạm pháp,...
Theo tiến sĩ SuSan Shur - Fen Gau, Chủ tịch Hiệp hội tâm thần Đài Loan, gia đình có vai trò rất quan trọng trong điều trị tăng động giảm chú ý. Nếu con mắc ADHD, cha mẹ cần phải thay đổi cách nghĩ và lối sống không thích hợp với trẻ (ví dụ chuyên quyền, độc đoán, đòn roi, bạo lực..); tuân thủ tuyệt đối các chỉ dẫn, huấn luyện của các bác sĩ, các chuyên gia trị liệu hành vi, tâm lý giáo dục.
Tăng động giảm chú ý không phải là rối loạn về tâm lý, do giáo dục hay môi trường sống không thuận lợi nên chỉ chẩn đoán và chữa trị bằng tâm lý giáo dục là không hiệu quả. Theo nghiên cứu khoa học, đây là bệnh lý có yếu tố di truyền, với sự khiếm khuyết được ghi nhận trong não của trẻ. Cách điều trị là phối hợp các trị liệu hành vi, nhận thức - hành vi, biện pháp tâm lý - giáo dục song hành với phác đồ điều trị bằng thuốc. Tùy theo độ tuổi, mức độ bệnh nặng nhẹ mà các hướng trị liệu được sắp xếp theo những ưu tiên khác nhau. Một số trường hợp bệnh nặng bắt buộc phải điều trị bằng thuốc để làm giảm triệu chứng giảm chú ý và tăng động. Nhờ đó làm giảm các hành vi tiêu cực ở lớp học, cải thiện kết quả trong học tập, kỹ năng tương tác xã hội, gia đình…
Không hiếm trẻ mắc chứng ADHD từ học sinh cá biệt đã trở thành học sinh xuất sắc khi được chẩn đoán sớm và điều trị một cách tối ưu toàn diện. Tiến sĩ Susan Shur-Fen Gao kể lại ca điều trị điển hình của mình là một bệnh nhân nam sinh năm 1993. Em bắt đầu điều trị từ khi học lớp 5. Từ một học sinh kém và sợ trường học, sau một năm điều trị tích cực với các huấn luyện trị liệu hành vi, giáo dục cho cha mẹ bệnh nhân, song hành với phác đồ điều trị thuốc phù hợp, bệnh nhân đã được chọn vào lớp khoa học xuất sắc của một trường trung học nổi tiếng.
Học cấp 3, bệnh nhân này tự bỏ thuốc, các triệu chứng nhanh chóng quay trở lại (khó tập trung, nghiện Internet, thích khiêu khích…) với kết quả học tập sa sút, thi hỏng vài môn… Khi tuân thủ nghiêm túc phác đồ điều trị, thành tích học tập của em đã trở lại tích cực cùng với các kỹ năng tương tác xã hội cải thiện rõ rệt. Em trở thành sinh viên ĐH Y khoa ở Đài Loan.
Theo các chuyên gia, nếu phát hiện sớm và kiểm soát tốt rối loạn hành vi này, hoàn toàn có thể cải thiện các chức năng xã hội và học tập của trẻ, giúp thúc đẩy sự phát triển bình thường các kỹ năng cá nhân, xã hội và học tập của bé.
Kim Kim

Giúp trẻ phát triển năng khiếu bẩm sinh

Khi phát hiện khả năng thiên bẩm của trẻ, cha mẹ hãy tập cho con trải nghiệm và tự khám phá theo cách của chúng bằng các bài kiểm tra
Theo thạc sĩ, bác sĩ Đinh Thạc, năng khiếu bẩm sinh hoặc thiên bẩm chính là khả năng đặc biệt, trẻ có thể làm được một việc gì đó khá hoàn hảo mà các bạn đồng trang lứa không làm được. Ví dụ ca hát, đọc thơ, múa hát, chơi đàn hoặc giải được những bài toán khó...
Năng khiếu bẩm sinh cũng là dấu hiệu tiên đoán nghề nghiệp của trẻ trong tương lai. Do đó phụ huynh cần lưu ý nhằm giúp con phát triển hoàn thiện hơn, cần định hướng nghề nghiệp cho trẻ nhằm giúp trẻ thành đạt khi trưởng thành.

Năng khiếu bẩm sinh cũng là dấu hiệu tiên đoán nghề nghiệp của trẻ trong tương lai. Ảnh: Thụy Ân.
Những biểu hiện chứng tỏ trẻ có khả năng đặc biệt hay năng khiếu bẩm sinh:
- Trẻ hay tò mò, thường xuyên hỏi cha mẹ bằng những câu hỏi cắc cớ.
- Biết đi, biết nói khá sớm.
- Sử dụng được đôi tay, và đôi khi là đôi chân, để thực hiện các động tác khó như gắp đồ vật nhỏ bằng các ngón chân.
- Sớm say mê với bảng chữ cái.
- Có sự hiểu biết về số học và các khái niệm thời gian khá thành thạo.
- Có khả năng giải được các bài toán đố tương đối khó so với tuổi của trẻ.
- Có khả năng cảm thụ nhạy bén và hưởng ứng mạnh mẽ với âm nhạc. Tiếp thu nhanh chóng các giai điệu, bài hát và thể hiện lại hết sức chính xác.
- Có khả năng ứng phó và biết cách lợi dụng hoàn cảnh bất lợi để vươn lên.
- Lộ vẻ thiếu kiên nhẫn trước những giới hạn vì cơ thể chưa đủ phát triển hoặc không thể đáp ứng.
- Có thể lựa chọn, sắp xếp, tổ chức, phân loại mọi vật và sau đó tự đặt tên cho chúng theo suy nghĩ riêng của trẻ.
- Hiểu được khái niệm nguyên nhân và kết quả, đáp ứng tốt, nhanh chóng với các hướng dẫn và thực hiện nhiều nhiệm vụ được giao hơn so với những bé khác.
- Sở hữu vốn từ vựng phong phú, có thể nói chuyện một cách mạch lạc khi còn nhỏ tuổi và biết cách diễn đạt bản thân bằng cách dùng các từ khó và các mẫu câu phức hợp.
- Có khả năng tập trung vào việc gì đó một thời gian khá dài.
- Có khả năng thuật lại một câu chuyện hay một sự kiện mạch lạc, rõ ràng và thậm chí sáng tạo phần kết ly kỳ nhưng vẫn hợp lý.
- Ghi nhớ chi tiết những sự kiện phức tạp để rồi có thể mô tả lại một cách sinh động sau một khoảng thời gian dài.
Những năng khiếu bẩm sinh thường gặp ở trẻ
Theo giáo sư Howard Gardner thuộc ĐH Harvard (Mỹ), có bảy dạng thiên khiếu thường gặp nhất ở trẻ em, được tổng kết từ một công trình nghiên cứu khoa học có giá trị ở Mỹ như sau:
1. Ngôn ngữ học
Những đứa trẻ được thiên phú cho khả năng ngôn ngữ sẽ tìm thấy niềm vui trong việc đọc sách, viết lách, kể chuyện hoặc chơi trò ô chữ.
2. Lôgic toán học
Bạn sẽ nhận thấy những đứa trẻ này rất say mê tìm hiểu mối liên hệ giữa các sự kiện, chủng loại khác với nhau. Những bài toán hóc búa, các cuộc thí nghiệm hấp dẫn hay trò chơi đòi hỏi nhiều tư duy chính là người bạn thân thiết nhất của chúng.
3. Thẩm mỹ cơ thể
Những đứa trẻ này sẽ học hỏi và truyền tải điều muốn thể hiện thông qua các chuyển động của cơ thể và sự cảm thụ bằng xúc giác. Chúng thường có thần tượng là các vũ công điêu luyện hay những thợ thủ công giỏi nghề.
4. Không gian
Những đứa trẻ này thường bị mê hoặc bởi trò chơi ghép hình hay các mê cung bí ẩn. Vẽ hay xây dựng những ngôi nhà nhiều tầng là thú vui mà chúng tìm đến mỗi khi rảnh rỗi.
5. Âm nhạc
Nhiều phụ huynh thường tin rằng con mình được trời phú cho khả năng âm nhạc xuất chúng chỉ vì trẻ thích hát hò và nhảy nhót khi còn thơ ấu. Nhưng thực tế những đứa trẻ có tài năng thật sự về âm nhạc lại chỉ để ý đến âm thanh mà người thường sẽ cho qua. Đôi tai của chúng rất khó tính khi gạn lọc, phân tích các thể loại âm nhạc và độ trầm bổng khác nhau của âm thanh. Chúng sẽ thường dành thời gian ngâm nga hay tạo bằng được các giai điệu cho chính mình.
6. Hướng ngoại
Đây là những nhà ngoại giao có cỡ. Chúng rất biết tạo ra và làm chủ mối quan hệ của mình với những bạn đồng trang lứa. Ngoài ra, trẻ còn có khả năng cảm nhận được cảm xúc của người khác cũng như rất biết cách khuyến khích và động viên.
7. Hướng nội
Những đứa trẻ này sẽ thường phân tích cảm xúc của bản thân hơn là người khác. Chúng rất nhạy cảm với những gì liên quan đến mình, và khá rụt rè. Nhìn chung, những em này có khả năng chìm đắm nhiều trong thế giới triết học.
Thụy Ân